Çocuklukta kazanılan dürtü ve Duygu Kontrolü yetişkinlikteki başarının anahtarıdır.

Davut CEYLAN (Uzman Psikolog)

1960’larda Stanford Üniversitesi’nden psikolog Walter Mischel tarafından yürütülmüş bir özdenetim ve ertelenmiş tatmin (delayed gratification) deneyi yapılır. Marshmallow deneyi olarak tarihe geçen bu çalışmada çocuklara bir kek verilir ve onlara, eğer belirli bir süre bekleyip bu keki hemen yemezlerse ikinci bir kek kazanacakları söylenir. Çocukların özdenetim yetenekleri, tatminin ertelenip ertelenemeyeceği gözlemlenir. yaklaşık 30 yıl süren bu uzun vadeli araştırmalarda deneye katılan kişiler takip edilir. Özdenetimi gelişmiş olan çocukların gelecekte daha başarılı olma eğiliminde oldukları sonucu elde edilmiştir.

bu çalışmaya benzer uygulamaların 2-12 yaş arasındaki çocuklar için verimli olacağını düşünerek örnek bazı uygulamalara bakalım.

2-4 Yaş Grubu İçin:

Bu yaş grubundaki çocuklar, beklemek konusunda zorlanabilir. Dolayısıyla, ödülün çok kısa sürede verileceği basit uygulamalar daha uygun olacaktır.

• Oyuncak Bekletme Oyunu: Çocuğunuza sevdiği bir oyuncağı verin ve “Eğer bu oyuncağa 30 saniye boyunca dokunmazsan, başka bir oyuncağı da alabilirsin” deyin. Bekleyebilirlerse ikinci oyuncağı verin.
• Atıştırmalık Bekleme: Bir parça meyve veya kraker verip, “Eğer bunu yemeden 1 dakika beklersen, bir tane daha vereceğim” şeklinde bir kural koyun.

5-8 Yaş Grubu İçin:

Bu yaş grubu, beklemeyi daha iyi kavrayabilir, bu yüzden süreyi biraz daha uzatabilirsiniz.

• Tatlı Bekletme Oyunu: Çocuğunuza bir parça çikolata veya tatlı verin ve “Eğer bunu 3 dakika yemeden beklersen, bir parça daha vereceğim” deyin. Bu yaş grubunda çocuklar bekleme sırasında oyalanmak için başka şeyler yapabilir, bu yüzden dikkati dağıtacak bir oyuncak veya resim çizme gibi bir aktivite sunabilirsiniz.
• Ekran Süresi Bekletmesi: Çocuğunuza, “Eğer şu anda 5 dakika ekrana bakmazsan, daha sonra 10 dakika daha fazla tablet süresi kazanacaksın” gibi bir anlaşma yapın.

9-12 Yaş Grubu İçin:

Bu yaş grubu özdenetimi anlamaya ve uygulamaya daha yatkındır, dolayısıyla bekleme sürelerini daha da uzatabilirsiniz.

• İstediği Bir Etkinliği Bekletme: “Eğer şu anda 10 dakika televizyon izlemezsen, daha sonra 30 dakika boyunca istediğin bir programı izleyebilirsin” diyerek özdenetimi test edebilirsiniz.
• Harçlık Bekletme: Çocuğunuz harçlık istiyorsa, “Eğer harçlığını bir hafta boyunca biriktirirsen, iki katını kazanacaksın” diyerek sabretmenin ödüllerini öğretmeye yönelik bir strateji izleyebilirsiniz.

bu tür uygulamaların esas kazanımı, çocuğun dürtüsel tepkilerini kontrol etmeyi öğrenmesi ve duygularını, güdülerini yönetebilme becerisi kazanmasıdır. Özdenetim, sadece ödül için beklemeyi öğrenmekle kalmaz, aynı zamanda çocuğun kendi isteklerini, hayal kırıklıklarını ve sabırsızlığını nasıl yöneteceğini deneyimleyerek anlamasına yardımcı olur.

Bu tür basit ev uygulamalarıyla çocuklar:

1. Dürtü Kontrolü: İstedikleri şeyi hemen yapmamak için içsel bir direnç geliştirmeyi öğrenirler.
2. Duygusal Yönetim: Sabırlı olmanın ve beklemenin getirdiği hayal kırıklığı veya sabırsızlık duygularını kontrol etmeyi öğrenirler.
3. Güdü Yönetimi: Kısa vadeli bir ödülden vazgeçip uzun vadede daha büyük bir ödül elde etmenin önemini kavrarlar.
4. Problem Çözme Becerileri: Beklerken dikkatlerini dağıtacak veya kendilerini oyalayacak yollar bulmayı öğrenirler, bu da öz-denetim için faydalı bir strateji geliştirmelerine yardımcı olur.

Bu beceriler, çocuğun gelecekte akademik başarıdan sosyal ilişkilere kadar geniş bir yelpazede daha sağlıklı kararlar verebilmesine katkıda bulunur. Anne babalar bu tür basit uygulamalarla çocuklarının özdenetim gelişimine doğrudan destek olabilirler.