1971 yılında psikolog Philip Zimbardo tarafından yönetilen bu deney, insanların rol beklentilerinin davranışları üzerindeki etkisini incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Stanford Üniversitesi’nin bodrum katında kurulan yapay bir hapishanede gerçekleştirilmiş, denekler rastgele gardiyan ve mahkum olmak üzere iki gruba ayrılmıştır.Deneyin temel bulgusu, insanların verilen rolleri ne kadar hızlı ve derinlemesine içselleştirdiğidir. Deneyin ilk günlerinde normal, sağlıklı bireyler olan katılımcılar, kısa süre içinde gardiyanların zalim ve baskıcı, mahkumların ise itaatkar ve pasif hale geldiği gözlemlenmiştir. Deney, planlanan 14 günün yerine, katılımcıların psikolojik sağlığına zarar verdiği gerekçesiyle 6. gününde sonlandırılmıştır.
Stanford Hapishane Deneyi’nden çıkarılan dersler şunlardır:
Rollerin Gücü: İnsanlar, üstlendikleri rollerin gerektirdiği davranış kalıplarına kolayca bürünebilirler. Bu durum, sosyal ve profesyonel ortamlarda rollerin nasıl dağıtıldığına dair önemli soruları beraberinde getirir.
Yetki ve İtaat: İnsanlar otorite karşısında ne kadar kolay itaat edebileceğini ve yetki sahibi konumlarının kötüye kullanımının nasıl tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini göstermiştir.
Çevrenin Etkisi: Bir kişinin davranışları üzerinde çevrenin ve sosyal koşulların büyük bir etkisi vardır. İyi insanlar kötü sistemler içinde zarar verici davranışlarda bulunabilirler.
Etik Standartlar: Psikolojik araştırmalarda katılımcıların sağlığı ve güvenliği için etik standartların önemini vurgulamıştır.
Deney, bugünkü araştırma etiği kurallarının oluşumunda önemli bir rol oynamıştır. Bu deney, sosyal bilimlerde etik kuralların öneminin altını çizen bir vakadır ve o zamandan beri araştırma yöntemleri üzerine ciddi tartışmaları tetiklemiştir.
Kendilik Çekirdeği 
Yorum bırakın